{"id":128,"date":"2025-06-16T14:59:56","date_gmt":"2025-06-16T12:59:56","guid":{"rendered":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/?page_id=128"},"modified":"2025-06-16T15:22:38","modified_gmt":"2025-06-16T13:22:38","slug":"historia-bornego-sulinowa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/historia-bornego-sulinowa\/","title":{"rendered":"Historia Bornego Sulinowa"},"content":{"rendered":"
\n \n
\n
\n

Historia Bornego Sulinowa<\/h2>\n

HISTORIA GARNIZONU GROSS BORN<\/p>\n

Historia garnizonu Gross Born si\u0119ga roku 1932 kiedy to zrodzi\u0142y si\u0119 w g\u0142owach dow\u00f3dc\u00f3w Reichwehry plany budowy poligonu i zaplecza wojskowego na wschodnich terenach przygranicznych.
\n
Istnia\u0142 ju\u017c spory, pami\u0119taj\u0105cy jeszcze czasy l wojny \u015bwiatowej garnizon i poligon wojskowy w Hammerstein (Czarne). Plany strategiczne zak\u0142ada\u0142y budow\u0119 garnizon\u00f3w w Z\u0142otowie, Wa\u0142czu i Szczecinku oraz budow\u0119 pasa umocnie\u0144 wzd\u0142u\u017c granicy z Polsk\u0105. W roku 1933, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 prace nad budow\u0105 koszar w Neustettin (Szczecinku) i wok\u00f3\u0142 miejscowo\u015bci Linde. W powiecie szczecineckim mia\u0142y sta\u00adcjonowa\u0107 docelowo tylko dwa pu\u0142ki Reichswehry. W tym\u017ce roku rz\u0105d niemiecki przekaza\u0142 wst\u0119pnie dla Ober Kommando Heeresforstamt (wojskowy zarz\u0105d las\u00f3w) 18.000 ha ziemi obejmuj\u0105cej wsie Linde, Steinforth, Knacksee, Marienwalde, Plietnitz, Birkhof i Gross Born, W latach 1936 -1937, teren poligonu berne\u0144skiego mia\u0142 si\u0119 jeszcze powi\u0119kszy\u0107 o 690 ha, do\u0142\u0105czono do istniej\u0105cego poligonu wie\u015b Barkenbrugge oraz 2 ha, wydzielonych z poligonu Czarne. Prawdopodobnie w latach 1933-1939 nie istnia\u0142a jeszcze szko\u0142a artylerii a Truppenubungsplatz Gross Born by\u0142 klasycznym miejscem \u0107wicze\u0144 r\u00f3\u017cnych formacji Wehrmachtu i miejscem gdzie powstawa\u0142y nowe zwi\u0105zki taktyczne. Szkolenie zwi\u0105zk\u00f3w taktycznych zacz\u0119\u0142o si\u0119 prawdopodobnie ju\u017c w roku 1936 a na pewno w 1937. Do roku 1939 miasto by\u0142o ju\u017c w pe\u0142ni uko\u0144czone. Istnia\u0142a stacja kolejowa, elewatory zbo\u017cowe oraz magazyny kwatermistrzowskie (Verpflegungs und Unterkunfts Amt) z doprowadzonymi bocznicami kolejowymi. Powsta\u0142a nitka kolejowa z \u0141ubowa do Gross Born. W sk\u0142ad garnizonu Gross Born wchodzi\u0142o tak\u017ce podobne miasteczko Westwalenhof (K\u0142omino, Gr\u00f3dek), oddalone od Bornego o 11 km na po\u0142udnie. W dniu 18 sierpnia 1938, lokalna szczecinecka gazeta \u201eNeustettiner Kreiszeitung\u201d informuje o przyje\u017adzie Fuhrera do Gross Born na oficjalne otwarcie Truppenubungsplatz. Brak jest jednak potwierdzenia czy faktycznie Hitler przyby\u0142 do Bornego . Na pewno przyby\u0142 swoim poci\u0105giem \u201eAmerika\u201d do garnizonu 3 wrze\u015bnia 1939. W latach 1938-1939 zmieni\u0142a si\u0119 koncepcja strategiczna Niemiec. Wehrmacht ju\u017c nie mia\u0142 si\u0119 broni\u0107 tylko atakowa\u0107, wi\u0119c pierwotne cele fortyfikacji Wa\u0142u Pomorskiego straci\u0142y na znaczeniu. Wa\u0142 ju\u017c nie mia\u0142 zatrzyma\u0107 polskich wojsk atakuj\u0105cych Niemcy ale mia\u0142 za zadanie ewentualn\u0105 os\u0142on\u0119 nacieraj\u0105cych wojsk niemieckich na wsch\u00f3d. Nie bez powodu zbudowano w pasie przygranicznym tak silne garnizony i du\u017ce poligony (Czarne, Borne, Wa\u0142cz). Mia\u0142y one s\u0142u\u017cy\u0107 jako miejsca koncentracji i szkolenia rekrut\u00f3w w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci granicy by niepotrzebnie nie przerzuca\u0107 wojsk z g\u0142\u0119bi Niemiec nad granic\u0119 w pierwszej fazie ataku. Na terenie garnizon\u00f3w Czarne, Szczecinek, Borne znajdowa\u0142y si\u0119 w 1939 roku dywizje 4 armii genera\u0142a von Kluge (wchodz\u0105ce w sk\u0142ad grupy armii \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d genera\u0142a von Bocka).
\n
Od 22 sierpnia 1939 roku w Gross Born przebywa\u0142 gen. H. Guderian, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo XIX korpusu (3 DPanc, 2 DZmot i jednostki pomocnicze w odwodzie 23 DP). G\u0142\u00f3wnym celem korpusu by\u0142o natarcie w kierunku Wis\u0142y i odci\u0119cie wojsk polskich w tzw. Worku pomorskim. Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami Hitlera atak na Polsk\u0119 mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 26 sierpnia 1939 r, ale z powodu rozm\u00f3w niemiecko-radzieckich (pakt Ribbentrop \u2013 Mo\u0142otow) przesuni\u0119to dat\u0119 ataku na 1 wrze\u015bnia 1939 roku. To w\u0142a\u015bnie z berne\u0144\u00adskiego garnizonu woj\u00adska niemieckie atako\u00adwa\u0142y polskich \u017co\u0142nierzy Armii Pomorze. W latach 1939 \u2013 1944 teren poligonu i garnizon Borne to miejsce powstawania, odtwa\u00adrzania i szkolenia r\u00f3\u017c\u00adnych niemieckich jedno\u00adstek jak np.: 59,122,162 Dywizja Pancerna. Na terenie poligonu powsta\u0142y ogromne sk\u0142ady broni i amunicji zdobytej po kampaniach w Polsce, Francji i ZSRR. Na dobre zacz\u0119\u0142a ju\u017c funkcjonowa\u0107 l i II oficerska szko\u0142a artylerii. Na kursach dla podoficer\u00f3w i oficer\u00f3w prowadzono teoretyczne i praktyczne \u0107wiczenia artylerii r\u00f3\u017cnego rodzaju i kalibru (lekkie i \u015brednie mo\u017adzierze, artyleria ppanc, haubice, i artyleria ci\u0119\u017cka) oraz og\u00f3lne zaj\u0119cia z taktyki r\u00f3\u017cnego szczebla dowodzenia. Poza artylerzystami w Truppenubungsplatz szkolono innych specjalist\u00f3w wojskowych nie tylko wojsk l\u0105dowych ale tak\u017ce Lufftwafe i Waffen SS. W sierpniu 1942 r. w Bornem zosta\u0142a sformowana 22 Luftwaffe Feld Division (22. Dywizja Polowa Lufftwaffe) wydzielona z XIII Flieger-Korps (Korpusu Powie\u00adtrznego). Po ogromnych stratach na froncie wschodnim od 1943 roku bra\u0142a ona udzia\u0142 tylko w akcjach policyjnych i anty-partyzanckich. Pierwszego listopada 1943 r. zosta\u0142a uzupe\u0142niona (w pra\u00adktyce tworzona na nowo) i podporz\u0105dkowana wojskom l\u0105dowym. Inne jednostki Luftwaffe przebywaj\u0105ce w Bornem to Fallschirmjager Regt. 3. ( 3. Pu\u0142k Spadochronowy) z 1 Dywizji Spadochronowej. Z oficjalnej historii tego pu\u0142ku mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 i\u017c po ci\u0119\u017ckich walkach w listo\u00adpadzie 1941 r. nad New\u0105 i Mg\u0105 pozosta\u0142o ze stanu pu\u0142ku tylko 130 \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w zdolnych do walki. \u201eZafundowano\u201d tym nielicznym \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia w ojczy\u017anie. Na pocz\u0105tku stycznia 1942 r. skierowano ich do Bornego Sulinowa z zadaniem uzupe\u0142nie\u0144 i szkolenia. Tych 130 spadochroniarzy tworzy\u0142o kadr\u0119 przysz\u0142ej jednostki. Szkolenie trwa\u0142o 3 miesi\u0105ce. Pu\u0142k poza jednym batalionem wys\u0142ano ponownie na front wschodni. Batalion (dow\u00f3dca kpt. Heydte) \u201ezmieni\u0142\u201d si\u0119 w Lehrbataillon (batalion szkolny) i mia\u0142 za zadanie prowadzi\u0107 dalsze szkolenie polowych dywizji Luftwaffe. Inn\u0105 jednostk\u0105, nie podlegaj\u0105c\u0105 Wehrmachtowi, by\u0142 Finnisches Freiwilligen Bataillon rekrutuj\u0105cy si\u0119 z fi\u0144skich ochotnik\u00f3w chc\u0105cych walczy\u0107 z komunistami na wschodzie. Batalion \u00f3w przyby\u0142 do Bornego w sierpniu 1941. 15 pa\u017adziernika 1941 w Bornem mia\u0142a miejsce uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia sztandaru i nadanie oficjalnej nazwy fi\u0144skim ss-manom: Finnisches Freiwilligen Bataillon der Waffen-SS (Fi\u0144ski Ochotniczy Batalion Waffen SS). W grudniu 1941 przetransportowano ich na front wschodni, gdzie toczyli ci\u0119\u017ckie walki nad rzek\u0105 Mius podporz\u0105d\u00adkowani 5 Dywizji Zmotoryzo\u00adwanej SS \u201eWiking\u201d.
\n
Teren poligonu to nie tylko szkolenie wojska, ale tak\u017ce obozy jenieckie. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci poligonu w 1939 roku utworzono ob\u00f3z dla je\u0144c\u00f3w wojennych. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 on z obozu g\u00f3rnego (powierzchnia ok. 18 ha) i obozu dolnego (powierzchnia ok. 26 ha). Ob\u00f3z g\u00f3rny to w wi\u0119kszo\u015bci baraki jakie wzniesiono przed wojn\u0105 dla cz\u0142onk\u00f3w RAD (Niemiecka S\u0142u\u017cba Pracy) a w pod-obozie tym przebywa\u0142o ok. 8 tys. je\u0144c\u00f3w. Ob\u00f3z dolny zbudowano ju\u017c w czasie wojny i w okresie tym przebywa\u0142o tam kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w polskich, francuskich, angielskich i rosyjskich. W pa\u017adzierniku 1944 do obozu trafili powsta\u0144cy warszawscy. Szacuje si\u0119, \u017ce w okresie wojny przez ob\u00f3z Oflag II D Gross Born-Rederitz przewin\u0119\u0142o si\u0119 ok. 50 tys. je\u0144c\u00f3w, a na zawsze pozosta\u0142o ok. 20 tys. \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w spoczywaj\u0105cych w bezimiennych masowych grobach.
\n
Nadszed\u0142 rok 1945 i wojska l Frontu Bia\u0142oruskiego marsza\u0142ka G. \u017bukowa szybko posuwa\u0142y si\u0119 na zach\u00f3d po sforsowaniu Wis\u0142y. Dla obrony Pomorza przed wojska\u00admi radzieckimi niemieckie dow\u00f3dz\u00adtwo utworzy\u0142o Grup\u0119 Armii \u201eWis\u0142a\u201d, kt\u00f3rej dow\u00f3dztwo z rozkazu Hitlera obj\u0105\u0142 Reichfurer H. Himmler. Ogromne braki w ludziach spowo\u00addowa\u0142y, \u017ce Niemcy zacz\u0119li tworzy\u0107 nowe zwi\u0105zki taktyczne ze s\u0142ucha\u00adczy szk\u00f3\u0142 wojskowych II okr\u0119gu wojskowego (tereny Brandenburgii i Pomorza). Dwie takie dywizje powsta\u0142y na poligonie Gross-Born: \u2013 dywizja \u201eDeutsch Krone\u201d (\u201eWa\u0142cz\u201d), stworzona ze s\u0142uchaczy II Szko\u0142y Artylerii (dow\u00f3dca p\u0142k Ernst, a p\u00f3\u017aniej p\u0142k Lehmann \u2013 po obj\u0119ciu dow\u00f3dztwa nazw\u0119 dywizji zmie\u00adniono na \u201eLehmann\u201d) \u2013 dywizja \u201eBarwalde\u201d (\u201eBarwice\u201d), formowana na bazie l Szko\u0142y Artylerii (dow\u00f3dca gen. porucznik Raitl).
\n
Pod koniec stycznia rosyjski 2 Korpus Kawalerii Gwardii dociera do granic poligonu (Marianowo). S\u0142uchacze kurs\u00f3w oficerskich i podoficerskich z. Gross Born obsadzaj\u0105 fortyfikacje Wa\u0142u Pomorskiego, zasilani Volkssturmem z\u0142o\u017conym z mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci. Niemcom uda\u0142o si\u0119 powstrzyma\u0107 wojska radzieckie na odcinku od Dudylan, przez Stare Borne, Loty\u0144, Gwd\u0119, po Koszalin. Front zatrzyma\u0142 si\u0119 z powod\u00f3w, jak to podaj\u0105 Rosjanie, du\u017cych straty w ludziach i sprz\u0119cie, tak naprawd\u0119 to linie zaopatrzenia by\u0142y zbyt mocno rozci\u0105gni\u0119te i Rosjanie nie byli w stanie dostarczy\u0107 swoim wojskom niezb\u0119dnego paliwa i amunicji. Drugim bardzo wa\u017cnym powodem by\u0142o zagro\u017cenie niemieckie z Pomorza Gda\u0144skiego gdzie wojska radzieckie nie posuwa\u0142y si\u0119 w tak szybkim tempie i napotyka\u0142y silny op\u00f3r. To silne zagro\u017cenie lewej flanki front\u00f3w wymusi\u0142o na dow\u00f3dztwie radzieckim przej\u015bcie do obrony do momentu likwidacji zgrupowa\u0144 niemieckich na Pomorzu. W dniu 27 lutego, linia frontu przebiega\u0142a przez L\u0119dyczek, \u0141omczewo, W\u0119gorzewo, \u0141ab\u0119d\u017a, Loty\u0144, wie\u015b Gross Born, Starowice, Dudylany, zachodni skraj Nadarzyc. Ponowne wznowienie ofensywy mia\u0142o miejsce 1 marca 1945 roku. Wtedy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 operacja pomorska maj\u0105ca na celu likwidacje wojsk niemieckich na Pomorzu Zachodnim. Samo miasto Borne Sulinowo nie by\u0142o bronione przez Niemc\u00f3w i Rosjanie zaj\u0119li je bez wi\u0119kszych walk.
\n
Przedruk z mapy-folderu umieszczony za zgod\u0105 autora.\n <\/p>\n <\/div>\n <\/section>\n \n \n \n \n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia Bornego Sulinowa HISTORIA GARNIZONU GROSS BORN Historia garnizonu Gross Born si\u0119ga roku 1932 kiedy to zrodzi\u0142y si\u0119 w g\u0142owach dow\u00f3dc\u00f3w Reichwehry plany budowy poligonu i zaplecza wojskowego na wschodnich terenach przygranicznych. Istnia\u0142 ju\u017c spory, pami\u0119taj\u0105cy jeszcze czasy l wojny \u015bwiatowej garnizon i poligon wojskowy w Hammerstein (Czarne). Plany strategiczne zak\u0142ada\u0142y budow\u0119 garnizon\u00f3w w Z\u0142otowie, … Continue reading „Historia Bornego Sulinowa”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-128","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=128"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139,"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/128\/revisions\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zlot.bornesulinowo.pl\/smmhbs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}